پلاستیک ماده ای است که هر روزه همه از آن استفاده میکنیم. نگاهی به اطراف خود بیندازید، دورتان پر از پلاستیک
.است؛ قاب کامپیوتر، زنگ خطر آتش نشانی، وسایل آشپزخانه، وسایل پزشکی و اجزای داخلی خودرو
راههای بسیاری برای تولید محصوالت پلاستیکی وجود دارد اما ریختهگری تزریق پلاستیک یکی از اولین و اصلی ترین
.روشهایی است که بسیاری از شرکتها انتخاب میکنند
از طرفی چون بیشتر مردم به دنبال پلاستیک هستند، فشار زیادی وجود دار د که هم سازمانهای مصرفکننده هم
شرکتهای تولیدکننده تضمین کنند که تمام تالششان را میکنند که مراقب محیط زیست باشند. برای همین موضوع این مقاله،
.آلودگی پلاستیک و راه های بازیافت آن است
آلودگیپلاستیکی چیست؟
گرچه در سالهای اخیر نشریات و مطبوعات در سطح گستر دهای مضرات پلاستیک را بیان کردهاند، ولی حقیقت این است
.که پلاستیک به خاطر ویژگیهای مطلوبی که دارد، مادهای بسیار مفید برای بشر است
آلودگی پلاستیک عبارت است از جمع شدن محصوالت پلاستیکی مصنوعی در محیط زیست تا حدی که برای حیات وحش
.و ساکنان آن از جمله انسان ایجاد مشکل کند
از طرفی در سال 1907 اختراع بیک الیت با وارد کردن رزین پلاستیکی مصنوعی در جهان تجارت، انقالبی در دنیای
مواد ایجاد کرد و از طرف دیگر، در اواخر قرن بیستم، پلاستیکها به عنوان آالینده های مقاوم محیط زیست شناخته شدند؛
.از کوه اورست گرفته تا کف دریا
گاهی حیوانات آنها را به جای غذا خوردهاند، گاهی با بستن سیستم زهکشی در مناطق کم ارتفاع باعث سیل شدهاند یا صرفاً
باعث آسیب قابل توجه به زیبایی مناطق مختلف شدهاند. همین موارد باعث شدند که پلاستیک به عنوان آالینده ای کالن دیده
.شود
پلاستیکها چه خطراتی برای محیط زیست دارند؟
اولین خطری که میتوان ذکر کرد، تاثیرات سمی آن است. بخش اندکی از پلاستیکی که هر روزه دور میریزیم بازیافت
میشود یا به کارخانههای تبدیل زباله میرود. بیشتر آنها در محلهای تخلیه ی زباله میمانند و تجزیهی آنها حدود 1000
.سال طول خواهد کشید. در تمام این مدت مواد سمی بالقوه از آنها وارد خاک و آب میشود
پژوهشگران آلمانی هشدار دادهاند که نفوذ میکروپلاستیک ها در خاک، رسوبات و آب تازه میتوانند تاثیرات منفی بلند مدت
بر اکوسیستم بگذارد. به گفتهی آن ها، آلودگی میکرو پلاستیکی خاک از آلودگی میکرو پلاستیکی دریا بیشتر است )حدود 23
.برابر(
این پژوهشگران اینطور نتیجه گرفتند که گرچه تحقیقات اندکی در این زمینه انجام شده است، اما نتایج تا به امروز
های پلاستیک عمالً تواند باعث شروع هر گونه تاثیر منفی بر محیط نگرانکننده بوده اند. تکه در تمام جهان وجود دارد و می
.زیست شود
طبق این آمار، یک سوم کل زبالههای پلاستیکی سر از خاک و آبهای شیرین در میآورند. بیشتر این پلاستیکها تبدیل به
تبدیل به
ذراتی کوچکتر از پنج میلیمتر میشوند که به آنها میکرو پلاستیک گفته می شود و میکرو پلاستیک ها هم بعداً
ذرات نانو میشوند )که اندازهشان کمتر از 1.0 میکرو متر است(. مشکل اینجاست که این ذرات وارد زنجیرهی غذایی
.موجودات زنده میشوند
آلودگی پلاستیکی آبها و اقیانوسها چیست؟
اما این میکرو پلاستیک ها چگونه وارد آب میشوند؟ یکی از منابع اصلی، لباسهای ما هستند. فیبرهای ریز اکریلیک،
نایلون، اسپندکس و پلی استر هر بار که لباسهایمان را میشوییم میریزند و با آب فاضالب وارد کارخانههای پردازش
.فاضالب میشوند یا مستقیم به محیط زیست باز میگردند
طبق تحقیقاتی که تازگی انجام شده، در هر دور که ماشین لباسشویی را روش ن میکنیم، بیش از هفتصد هزار فیبر پلاستیکی
میکروپلاستیک می توانند وارد محیط زیست شود. این مسئله هنوز در خصوص شستشوی با دست که در کشورهای در حال
.توسعه رایجتر است بررسی نشده اما تاثیرات این مدل شستشو نیز میتواند قابل توجه باشد
از سوی دیگر، انباشت پلاستیک در اقیانوسها و سواحل تبدیل به بحرانی جهانی شده است. میلیاردها کیلو پلاستیک در
.اقیانوس ها ریخته میشود که تا سال 2050 ،تمام ماهیهای دریا را به نابودی خواهند کشاند
هزاران مرغ دریایی و الک پشت آبی، سیل و دیگر پستانداران دریایی هر ساله بعد از خوردن پلاستیک یا گیر افتادن در آن
.از بین میروند. هفتصد گونه ی دریایی که پلاستیک خورده یا در آن گیر افتاده اند، در معرض خطر انقراض قرار دارند
انواع زبالههای پلاستیکی به صورت تیتروار
زبالههای پلاستیکی در دو گروه اصلی قرار میگیرند: پلاستیک پیش از استفاده )خرده پلاستیکهای تولید( و پلاستیک پس
:از استفاده. این زبالهها عبارتند از
بطریها، ظروف، لولهها و سینی های پلاستیک –
فیلم پلاستیکی –
پلاستیک های سخت مثل صندوق، لوله و برجستهکاریشده –
(EPS (فومهای پلاستیکی مثل پلی استرن گسترش یافته –
پلاستیک های انعطاف پذ یر مثل روکش کابل و تسمه –
انواع پلاستیکها و زمان تجزیه شدن آنها در طبیعت
زبالههای پلاستیکی یکی از انواع زباله هایی هستند که مدت زمان طوالنی طول میکشد تا تجزیه شوند. در حالت عادی،
.آیتمهای پلاستیکی تا 1000 سال در محل دفن زباله میمانند تا باالخره تجزیه شوند
حتی کیسههای پلاستیکی که در زندگی روزمره از آنها استفاده میکنیم، از 10 تا 1000 سال زمان میبرند تا تجزیه شوند
.و بطری های پلاستیکی 450 سال یا بیشتر زمان الزم دارند تا باالخره تجزیه شوند
کدامیک از انواع پلاستیک قابل بازیافت هستند؟
پلاستیکی سخت HDPE. قابل بازیافت ترین پلاستیک بوده و ایمنترین شکل پلاستیک محسوب میشود HDPE پلاستیک
است که برای ساخن بطری شیر، مواد شوینده و روغن، اسباب بازیها و برخی انواع کیسه های پلاستیکی کاربرد دارد.
.فرایندی نسبتا ش ود ً ساده و کم هزینه قلمداد می HDPE فرایند بازیافت پلاستیک
میزان تولید پلاستیک در دنیا و ایران چقدر است؟
از آنجا که محصوالت پلاستیکی در زندگی روزمره بسیار کاربرد دارند، طبق برآوردها، هر ساله حدود 300 میلیون تن
پلاستیک در جهان تولید میشود که 50 درصد آن یکبار مصرف است؛ این پلاستیکها فقط برای چند دقیقه استفاده می شوند
اما دست کم چند صد سال روی زمین میمانند. هر ساله بیش از 8 میلیون تن پلاستیک به اقیانوسها ریخته میشود. سهم
.ایران از این میزان، 370 هزار تن تخمین زده شده است
بیشترین زبالههای پلاستیکی در طبیعت شامل چه محصوالتی می شود؟
در پژوهشی که به تازگی انجام شد، ته سیگار که فیلترهای آن حاوی فیبر پلاستیکی باریکی است، رایجترین و بیشترین نوع
زبالهی پلاستیکی ای شناخته شد که در طبیعت یافت میشود. بطری نوشیدنیها، در بطری، لفاف مواد غذایی، کیسههای
.خوار و بار، در پوش نوشیدنیها، نی و همزن بعد از فیلتر در ردهی بعدی بیشترین زباله های پلاستیکی قرار دارند
تاثیر زبالههای پلاستیکی بر سالمت انسان
مشکالت مختلف سالمت انسان مثل تحریک چشم، کم سویی چشم، مشکالت تنفسی، مشکالت کبد، سرطانها، بیماریهای
پوستی، مشکالت ریوی، سر درد، سرگیجه، مشکالت تولد و باروری، مشکالت قلبی عروقی، اختالالت ژنی و مشکالت
.معده و روده می توانند ناشی از مسمومیت پلاستیک باشند
پلاستیک های اقیانوسها هم بر سالمت انسان تاثیر میگذارند. انسان در طول چند دهه میلیاردها تن زباله به اقیانوس ریخته
است. بخش عمدهای از این زبالهها پلاستیکی هستند و باعث مس مومیت ماهی و دیگر موجودات دریایی میشوند. در نتیجه
.این سموم از پلاستیک وارد زنجیره غذایی انسان شده و سالمت او را به خطر میاندازند
آیا پلاستیکها میتوانند برای محیط زیست فوایدی هم داشته باشند؟
همانطور که گفته شد، پلاستیک موضوع بحث های عمومی گستردهای ش ده است. بیشترین بحثها پیرامون خطرات پلاستیک
برای محیط زیست بوده در حالی که پلاستیک، برای محیط زیست فواید بسیاری نیز دارد. به عنوان مثال، خیار اگر با
.پلاستیک بسته بندی شود، تا دو هفته دوام می آورد؛ اما بدون آن ظرف سه روز خراب و پالسیده میشود
درست است که بیشتر متخصصان صنعت بسته بندی از رویکرد غرضورزانهای که انگشتهای اتهام را به سمت پلاستیک
نشانه گرفتهاند ناراحت هستند، اما حقیقت این است که در بسیاری موارد، پلاستیک شکست ناپذیر بوده و حتی در مقایسه با
.دیگر مواد بسته بندی، انتخابی ضروری است
استفاده از پلاستیک برای بسته بندی باعث حفظ بهتر بسیاری از مواد غذایی و جلوگیری از خراب و دور ریخته شدن آنها
میشود. اتالف مواد غذایی نیز مشکلی جهانی است و اگر پلاستیک درست برای بسته بندی انتخاب شود، تا حد زیادی
.میتوان از هدر رفتن آن جلوگیری کرد
علی رغم تبلیغاتی که علیه پلاستیک میشود، این ماده چند کاره بوده و برعکس باور عموم، اغلب در مقایسه با راه حلهای
بسته بندی دیگر، بیشتر دوست محیط زیست است. به عنوان مثال، شیشه هم تقریبا شود. اما نباید فراموش ً هرگز تجزیه نمی
.کرد که استفاده از پلاستیک و بازیافت آن باید به درستی انجام شود
زبالههای پلاستیکی بازیافت شده چه مصارفی دارند؟
پلاستیک ها وقتی بازیافت میشوند برای تولید اقالم پلاستیکی جدید استفاده میشوند. به عنوان مثال برای تولید بطری ها و
ظروف جدید، وسایل پلاستیکی، میز پیک نیک، وسایل و اثاثیه ی چمن، تجهیزات ز مین بازی، سطلهای بازیافت و غیره
.کاربرد دارند
کیسههای پلاستیکی که موقع خرید از سوپر مارکتها میگیریم نیز میتوانند بازیافت و تبدیل به کیسه های خرید جدید شوند
.و دوباره و دوباره بازیافت شوند
ها معموالً بطریهای پلاستیکی وقتی بازیافت می شوند، به ندرت دوباره تبدیل به بطری پلاستیکی می شوند. این بطری برای
با مشارکت هم Emeco ساخت قطعات خودرو، لباس، خودکار و غیره به کار میروند. کوکا کوال و شرکت مبل سازی
تصمیم به تولید صندلی ناوی 111 از بطری های بازیافتی گرفتند. بعد از پنج سال، با این صندلی بیش از 15 میلیون بطری
.پلاستیکی از محلهای دفن زباله جمع شد
بازیافت پلاستیک فواید دیگری هم دارد. وقتی برای تولید محصوالت جدید پلاستیکی از پلاستیکهای بازیافتی استفاده
میکنیم، فقط در مصرف مواد صرفه جویی نمیشود بلکه انرژی مصرفی نیز تا 66 درصد کاهش مییابد. برای هر یک تن
.پالس تیکی که بازیافت می کنیم، 1000 تا 2000 گالن بنزین صرفه جویی میشود
جدیدترین شیوههای بازیافت محصوالت پلاستیکی
بازیافت پلاستیک تالشی است که دائما شود. این فرآیند درگیر محدودیتهای ناشی از تنوع زیاد ًمتوقف و شروع می
پلاستیک ها، آلودگی زبالهها و فرایندهای مس تلزم انرژی زیاد میشود. بازیافت میتواند از لحاظ اقتصادی بحث برانگیز
.باشد
برآورد میشود که 9 درصد از پلاستیکی که تا کنون تولید شده، بازیافت شده است. اما با فرایند شیمیایی جدیدی که میراندا
.وانگ کانادایی و شرکت او، بیو کالکشن، پیدا کردهاند، این مسئله تغییر خواهد کرد
ماموریت بیو کالکشن این است که پلاستیک را بینهایت بازیافت پذیر بسازد. در چند دههی گذشته، این تنها گام بزرگی بوده
.که برای بازیافت نوآورانه ی پلاستیک انجام شده است
در حال حاضر از دو روش برای بازیافت پلاستیک استفاده میشود. در روش اول پلاستیکهایی مثل بطری آب شسته و
تمیز باشد
.خرد یا رنده میشوند، بعد ذوب و دوباره ساخته میشود. این فرایند خیلی محدود است چون پلاستیک باید حتماً
راه دیگر که برای پلاستیک های کثیف تر و آلوده استفاده می شود تف کافت یا پیرولیسیس است. در این روش با حرارت شدید
پلاستیک شکسته میشود تا به عنوان نفت و برای انرژی مورد استفاده قرار گیرد. شاید محصول بازیافت شود اما اقتصادی
.نیست
معنای انواع عالئم بازیافت روی محصوالت پلاستیکی
مجموعه عالئم بازیافت روی محصوالت پلاستیکی، مثلثی با اعداد 1 تا 7 داخل آن، میتوانند به شما بگویند آن محصول از
.چه نوع پلاستیکی ساخته شده و آیا قابل بازیافت است یا نه
PETE یا PET عدد 1 داخل مثلث نشان میدهد که جنس پلاستیک پلی اتیلن ترفتاالت است که مخفف آن به صورت –
شود. این عالمت معموالً های غیر الکلی و آب، سس ساالد، کرهی بادام زمینی و ظرف استفاده می روی بطری نوشیدنی
.روغنهای گیاهی و بطری دهان شویه دیده میشود
را میتوان بازیافت کرده و از آن ظرف، تسمههای پالت، قاب بندی، فرش و فیبرهای لباس و مواد پر PET بطریهای
.کننده ی مبلمان و کیسه های خواب جدیدی ساخت
است. بطریهای شیر، شامپو، ظرف کره و ماست، بطری (HDPE (عدد 2 نشانگر پلاستیک فشرده از جنس پلی اتلین –
روغن موتور، کیسههای خرید و زباله، کیسهی داخل جعبههای سریال و بطریهای تمیز کننده ها و شوینده های خانگی از
این جنسند. این پلاستیکها قابل بازیافت به اثاثیه، لوله های زه کشی، خودکار، حصار، میز پیک نیک، خانهی سگ، نیمکت
.و کاشی کف و نیز بطری و ظروف دیگر هستند
است. این (PVC (یا پی وی سی پلی وینیل کلراید (V (عدد 3 داخل مثلث نشان میدهد که جنس پلاستیک وینیل یا وی –
پلاستیک در لولهها، دیوارپوش، تجهیزات پزشکی، روکش سیم، برخی بسته بندی های شفاف مواد غذایی و روغن
پختوپز، بطری شیشه شو، مواد شوینده و شامپو استفاده می شود. این پلاستیک به ندرت قابل بازیافت است. درصد کمی از
.پی وی سی ها قابل بازیافت به کف پوش، سرعتگیر، کابل و چیزهای دیگر هستند
این پلاستیک عموما های خرید، ً است. در کیسه (LDPE (عدد 4 نشان دهندهی پلاستیک پلی اتلین با فشردگی پایین –
به ندرت LDPE. بطریهای له شدنی، فرش، اثاثیه، لباس، کیسههای خشکشویی و کیسههای فریزر و نان استفاده میشوند
.بازیافت میشود
عدد 5 یعنی پلاستیک پلی پروپیلن است. این پلاستیک برای ساخت بطریهای پزشکی، نی، در بطری، بطری کچاپ و –
بطری شربت و برخی ظروف ماست استفاده میشود. پلی پروپیلن به ندرت قابل بازیافت بوده و اگر بازیافت شود، در
.قطعاتی چون سینی، پالت، سطل، شنکش، دوچرخه، برس، جارو، کابل باتری و المپهای چشمک زن به کار میرود
عدد 6 به ما میگوید که پلی استیرن در محصول به کار رفته است. پلی استیرن در بشقابها و فنجانهای یک بار –
بازیافت این پلاستیک دشوار بوده
مصرف، ظرفهای بیرون بر، بستههای تخم مرغ و تخته گوشت استفاده میشود. معمولا
.و در برخی نقاط جهان استفاده از آن ممنوع شده است
در آخر، عدد 7 به معنی استفاده از پلاستیکهای متفرقه است مثل نایلون و پلی کربنات که در محصوالتی چون ظروف –
مواد غذایی، عالئم و نمایشگرها، کامپیوترها و وسایل الکترونیک، دی وی دی، عینک آفتابی و مواد ضد گلوله به کار
میروند. این پلاستیک ها تقریباً هرگز باز